Diễn biến tâm lý phụ nữ sau khi sinh con hay gặp không nên chủ quan

Tâm lý phụ nữ sau sinh
BS. CKI. To Van Vinh

Tư vấn chuyên môn bài viết

BS. CKI. Tô Văn Vinh

Chuyên khoa Sản Phụ Khoa - Bệnh viện Từ Dũ

Đặt Lịch Hẹn Xem hồ sơ

Sau khi sinh con, phụ nữ không chỉ sa sút sức khoẻ mà còn ảnh hưởng nặng nề tới tâm lý. Đã có rất nhiều sự việc đáng tiếc xảy ra đối với đứa trẻ, người thân thậm chí bản thân người phụ nữ do chứng trầm cảm sau sinh. Vì thế, nắm bắt được tâm lý phụ nữ sau sinh để có biện pháp điều chỉnh là điều thực sự cần thiết. Hãy theo dõi bài viết dưới đây để hiểu thêm về chủ đề này nhé.

Tổng quan về tâm lý phụ nữ sau sinh (Postpartum)

Postpartum chỉ từ diễn tả một khoảng thời gian ngắn sau khi sinh mà phụ nữ thường gặp các vấn đề liên quan đến tâm lý. Theo thống kê, khoảng 85% phụ nữ gặp các vấn đề tâm lý sau khi sinh. Trong số đó, hầu hết chỉ gặp các triệu chứng nhẹ và ít kéo dài. Tuy vậy, nhiều nghiên cứu cho thấy khoảng 15% số phụ nữ còn lại thường có những vấn đề tâm lý phức tạp có xu hướng tạo thành trầm cảm hoặc loạn thần.

>> Tìm hiểu thêm Tâm lý phụ nữ mang thai 3 tháng đầu

Rối loạn tâm lý sau sinh là gì
Hiện nay, tỷ lệ phụ nữ gặp các biểu hiện trầm cảm sau sinh ngày càng tăng lên

Các rối loạn tâm lý nguy hiểm mẹ sau sinh có thể mắc phải

Các rối loạn tâm lý mẹ sau sinh được biểu hiện với nhiều hình thái và mức độ khác nhau, tuy nhiên, hay gặp nhất vẫn là những biểu hiện như:

Hội chứng khóc lóc và ủ rũ – Baby Blues

Đây là hội chứng thường gặp nhất. Có tới 30-80% phụ nữ sau sinh gặp phải tình trạng này, bao gồm tâm lý lo lắng, sợ hãi, dễ khóc, thường xuyên buồn bã ủ rũ, mất ngủ, mệt mỏi. Triệu chứng này có thể kéo dài và biến mất trong khoảng 1-2 tuần đầu sau khi sinh con.

Trường hợp các biểu hiện trên có diễn biến trên 2 tuần với mức độ tăng lên, rất có thể Baby blues đã chuyển sang giai đoạn trầm cảm sau sinh.

>> Xem thêm: Trầm cảm sau sinh có nguy hiểm không

Trầm cảm sau sinh – Postpartum major depression

Có khoảng 10-15% phụ nữ sau sinh gặp phải tình trạng trầm cảm. Tình trạng này thường xuất hiện vào khoảng tuần thứ 3 sau khi sinh và kéo dài hơn. Biểu hiện rõ ràng và kéo dài nhất là rối loạn cảm xúc (Mood Disorders). Mẹ sau sinh có thể gặp các triệu chứng như mệt mỏi, buồn bã, cảm thấy thất vọng,  giảm hứng thú, mất tập trung hoặc khó quyết định mọi việc, thay đổi khẩu vị, chán ăn hoặc ăn rất nhiều, cân nặng không ổn định, có thể mất ngủ hoặc ngủ nhiều, luôn cảm thấy lo lắng, sợ hãi cho con, thậm chí có thể có những suy nghĩ và hành động làm hại đến bản thân và con cái. Đây là diễn biến tâm lý phụ nữ sau sinh hay gặp.

Trầm cảm sau sinh là một tình trạng sức khỏe tâm thần nghiêm trọng liên quan đến não và ảnh hưởng đến hành vi cũng như sức khỏe thể chất của mẹ. Nếu bị trầm cảm, cảm giác buồn bã và tuyệt vọng sẽ không biến mất và có thể cản trở cuộc sống hàng ngày.

Trầm cảm sau sinh nếu được phát hiện sớm và có những biện pháp can thiệp kịp thời sẽ cải thiện trong khoảng 6 tháng. Những trường hợp không phát hiện và điều trị sớm, bệnh sẽ kéo dài và chuyển thành rối loạn tâm thần sau sinh.

dấu hiệu trầm cảm sau sinh
Dấu hiệu trầm cảm sau sinh

Rối loạn tâm thần sau sinh – Postpartum psychosis

Rối loạn tâm thần sau sinh hay loạn thần sản khoa thường gặp với xác suất 1-2/1000 phụ nữ. Hội chứng này còn có thể gọi là trầm cảm loạn thần sau sinh.

Những người có tiền sử gia đình hoặc bản thân có bệnh tâm thần phân liệt hoặc chứng rối loạn cảm xúc lưỡng cực sẽ có nguy cơ cao mắc phải rối loạn tâm thần sau sinh.

Các biểu hiện của hội chứng này có thể gặp như kích động, hay cáu kỉnh, lú lẫn hoặc trí nhớ có vấn đề, mất ngủ, lo lắng. Muộn hơn có thể gặp các biểu hiện như ảo giác, hoang tưởng, xa lánh mọi người, có xu hướng xuất hiện hành vi bất thường, như gây tổn thương hoặc không quan tâm cho bản thân và con.

>> Xem ngay: Tâm lý phụ nữ mang thai

Các nguyên nhân dẫn đến sự thay đổi tâm lý sau sinh ở phụ nữ

Trong bốn tuần đầu tiên của thời kỳ hậu sản, phụ nữ trải qua vô số thay đổi về thể chất và môi trường và có nguy cơ phát triển chứng trầm cảm sau sinh mới khởi phát hoặc trải qua tình trạng rối loạn cảm xúc tiềm ẩn trầm trọng.

Có nhiều nguyên nhân dẫn tới sự thay đổi tâm lý phụ nữ sau khi sinh con, trong đó phải kể đến:

Sự thay đổi nội tiết tố

Sự thay đổi nội tiết tố đột ngột là nguyên nhân gây nên những tác động tâm lý ở phụ nữ sau khi sinh và cả quá trình mang thai. Theo nhiều nghiên cứu, trầm cảm sau sinh có thể do sự thay đổi nhanh chóng của các hormone sinh sản estradiol và progesterone trước và ngay sau khi sinh. Nồng độ estrogen cao làm ảnh hưởng tới nồng độ các chất dẫn truyền thần kinh serotonin và dopamin – có liên quan trực tiếp tới các tâm thần và khí sắc.

Các áp lực khi trở thành mẹ

Việc bất ngờ phải chăm sóc một em bé sơ sinh khiến nhiều mẹ bối rối và lo lắng. Trẻ sơ sinh thường hay quấy khóc, mọi điều khó chịu của bé đều phản ánh qua tiếng khóc, giấc ngủ không ổn định, có trẻ ngủ ngày nhưng ban đêm lại thức khiến mẹ cũng phải thay đổi theo. Thức khuya cộng với áp lực chăm con thường xuyên là lý do khiến tâm lý phụ nữ sau sinh dễ stress, trầm cảm.

Thiếu thốn sự quan tâm đến từ người thân

Bởi giai đoạn này khá nhạy cảm, việc chăm sóc bé không chỉ là trách nhiệm của vợ mà còn cần sự đồng hành của người thân, đặc biệt là từ người chồng. Sự đồng hành ở đây không chỉ là hỗ trợ kinh tế mà quan trọng nhất là sự động viên, chăm lo và chia sẻ việc chăm sóc con.

Nếu thiếu đi sự quan tâm, chăm sóc và đỡ đần của người thân, mẹ sau sinh rất dễ nảy sinh những suy nghĩ tiêu cực, là yếu tố dần dần hình thành trầm cảm.

Áp lực về tài chính

Việc phải ở nhà một thời gian dài để chăm con khiến nhiều mẹ nghĩ bản thân trở thành gánh nặng cho chồng. Đây cũng là một trong những lý do khiến mẹ thường xuyên lo lắng, stress, buồn bực sau khi sinh.

Không có nhiều thời gian để chăm sóc cho bản thân

Việc chăm con nhỏ gần như ngốn hết quỹ thời gian của mẹ, mẹ không có thời gian để chăm sóc bản thân cũng như trò chuyện với bạn bè, thậm chí có mẹ còn không thể ngủ ngon giấc trong nhiều ngày . Điều này sẽ dẫn tới nảy sinh những sự bực bội, cáu gắt, mệt mỏi trong tâm lý phụ nữ sau khi sinh.

Tự ti với ngoại hình

Sau khi sinh, cân nặng, da dẻ, ngoại hình của mẹ đều có sự khác biệt hoàn toàn so với thời con gái. Việc lấy lại vóc dáng lại cần quãng thời gian dài và sự kiên trì. Điều này khiến mẹ cảm thấy mất tự tin, lo lắng, cáu gắt.

>>> Xem thêm: Trầm cảm sau sịnh xảy ra khi nào? qua video dưới đây từ FELISA 

 

Ảnh hưởng tâm lý của mẹ đối với trẻ sơ sinh

Trẻ nhỏ có mẹ gặp tình trạng rối loạn tâm lý sau sinh thường sẽ thiếu sự yêu thương, ôm ấp, chăm lo từ mẹ, khiến trẻ không cảm nhận được tình cảm và sự liên kết mẹ-con.

Những đứa trẻ này có xu hướng hay bị kích động, cáu kỉnh, khó ngủ, tăng nguy cơ mắc chứng chậm phát triển hoặc tự kỷ, tăng động.

>> Trầm cảm sau sinh của bà mẹ và sự phát triển cũng như hành vi của trẻ trong những năm đầu đời: Khám phá mối tương tác giữa sức khỏe thể chất và tinh thần – Archives of Disease in Childhood

Cách biện pháp phòng ngừa rối loạn tâm lý cho phụ nữ sau sinh

Những rối loạn tâm lý  phụ nữ sau sinh con sẽ rất nguy hiểm nếu không được nhận biết, phát hiện và điều chỉnh kịp thời. Do vậy, mẹ cần có những biện pháp để phòng ngừa những hội chứng trầm cảm hay loạn thần ngay từ khi bắt đầu mang thai.

Trau dồi thêm kiến thức

Mẹ hãy tìm hiểu và trau dồi những kiến thức về nuôi con hay cách chăm sóc trẻ sơ sinh, nhất là học tập thêm những cách sắp xếp thời gian sau khi sinh để vừa dành thời gian cho con mà vẫn có thời gian để chăm sóc bản thân.

Làm được điều này, mẹ sẽ không cảm thấy lo lắng hay áp lực khi lần đầu chăm sóc bé yêu nữa.

Quan tâm, chăm sóc bản thân

Mẹ nên biết chỉ có chính chúng ta mới hiểu rõ được về bản thân mình, do đó mẹ hãy quan sát và lắng nghe cơ thể thay đổi những gì, có tốt hay không. Từ đó sẽ có những điều chỉnh phù hợp và kịp thời. Khi mẹ dành tình yêu và và sự chăm sóc cho chính mình thì mới có quyền đòi hỏi sự trân trọng, lo lắng của người xung quanh.

Chủ động chia sẻ với mọi người xung quanh

Khi mang trong mình một sinh linh bé nhỏ khác, sẽ có nhiều sự thay đổi, lo lắng, bỡ ngỡ. mẹ đừng ngại chia sẻ những vấn đề đó với người thân hoặc những người có kinh nghiệm để được giải đáp và chia sẻ. Có như vậy, mẹ mới giữ được cho mình tinh thần lạc quan và sự chủ động khi đón bé yêu chào đời.

Tâm lý phụ nữ sau sinh
Người chồng đóng vai trò hết sức quan trọng để giúp mẹ điều chỉnh những rối loạn tâm lý sau sinh

Kiểm tra y tế định kỳ

Việc khám sức khỏe định kỳ trước  và sau khi sinh con là quan trọng để đảm bảo sức khỏe của mẹ và bé, cũng như nhanh chóng phát hiện ra vấn đề sức khỏe, đặc biệt là những rối loạn tâm lý sau sinh. Nhờ đó, mẹ có thể nhận được sự giúp đỡ y tế ngay khi cần thiết.

Những thắc mắc xoay quanh vấn đề tâm lý phụ nữ sau sinh

Nếu phát hiện những rối loạn tâm lý nghiêm trọng ở phụ nữ sau sinh như trầm cảm nặng, có ý định tự tử hoặc làm hại đến con, không thể chăm sóc con…. là lúc cần đưa mẹ đi khám và có can thiệp của bác sĩ chuyên khoa.

Nếu nhận thấy mình đang gặp phải những lo lắng, căng thẳng, stress sau sinh, bên cạnh việc tìm kiếm sự giúp đỡ từ người thân, mẹ có thể tăng cường thời gian thư giãn nghỉ ngơi bằng cách đọc sách, nghe nhạc mà mình yêu thích, tắm nước ấm, hoặc tập những bài tập thể dục nhẹ nhàng hoặc tập yoga để giảm bớt căng thẳng. Mẹ có thể thêm vào thực đơn những món ăn mình yêu thích, tăng cường ăn hoa quả cũng là biện pháp giúp giải tỏa tâm lý mẹ sau sinh hữu ích.

Những rối loạn tâm lý sau sinh có thể kéo dài từ vài tuần đến vài tháng. Tuy nhiên, có nhiều trường hợp những triệu chứng tâm lý này có thể kéo dài hơn và có thể chuyển thành trầm cảm hoặc rối loạn tâm thần là những biểu hiện nghiêm trọng cần phải có sự can thiệp của bác sĩ.

Vừa rồi là những điều mà chúng tôi chia sẻ với mẹ về tâm lý phụ nữ sau sinh ai cũng nên biết. Bất kể mẹ có áp dụng biện pháp phòng ngừa những rối loạn này như thế nào, thì việc chia sẻ những biểu hiện bất thường đó với người thân, đặc biệt là với chồng của mình luôn là điều quan trọng và cần thiết. Có như vậy, mẹ mới có thể kiểm soát tốt cảm xúc và tránh gặp phải những điều đáng tiếc. FELISA MOMSPA chúc mẹ luôn hạnh phúc và thật khỏe mạnh ở thời kỳ sau sinh nhé.

thông tin liên hệ felisa momspa

Nguồn:

[1] Rowlands, I.J., Redshaw, M. Mode of birth and women’s psychological and physical wellbeing in the postnatal period. BMC Pregnancy Childbirth 12, 138 (2012). https://doi.org/10.1186/1471-2393-12-138

[2] Postpartum depression | Office on Women’s Health. https://www.womenshealth.gov/mental-health/mental-health-conditions/postpartum-depression

[3] Postpartum Psychosis: What It Is, Symptoms & Treatment. https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/24152-postpartum-psychosis

[4] Slomian J, Honvo G, Emonts P, Reginster JY, Bruyère O. Consequences of maternal postpartum depression: A systematic review of maternal and infant outcomes. Womens Health (Lond). 2019 Jan-Dec;15:1745506519844044. doi: 10.1177/1745506519844044. Erratum in: Womens Health (Lond). 2019 Jan-Dec;15:1745506519854864. PMID: 31035856; PMCID: PMC6492376. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6492376/

Thông tin đáng tin cậy từ Felisa

Khi thực hiện các bài viết trên website, mục đích của chúng tôi là: bất kỳ bố mẹ nào cũng có thể tiếp cận được với các nguồn thông tin chính xác.

Tất cả các bài viết của chúng tôi được nghiên cứu kỹ lưỡng và dựa trên những dữ liệu mới nhất từ các nguồn học thuật uy tín và đáng tin cậy. Chúng tôi xây dựng các bài viết này cùng với các cố vấn chuyên môn là các bác sĩ thuộc chuyên khoa Sản phụ tại ĐH Y Dược TPHCM & ĐH Y khoa Phạm Ngọc Thạch, bác sĩ thuộc chuyên khoa Da liễu tại ĐH Y Dược TPHCM.

Xem thêm: Quá trình biên tập của chúng tôi

Question and answer (0 comments)